Quân Dân Nhà Trần Đã Phải Kháng Chiến Chống Quân Xâm Lược Mông-Nguyên Bao Nhiêu Lần?
Câu hỏi “quân dân nhà Trần đã phải kháng chiến chống quân xâm lược Mông-Nguyên bao nhiêu lần?” là một trong những dấu hỏi lịch sử thu hút sự quan tâm đặc biệt của nhiều thế hệ người Việt. Nhìn lại lịch sử hào hùng của dân tộc, chúng ta có thể khẳng định rằng dưới sự lãnh đạo tài tình của nhà Trần, quân dân Đại Việt đã hai lần (chứ không phải ba lần như một số nhầm lẫn phổ biến) đứng lên chống trả vó ngựa của đế chế Mông-Nguyên hùng mạnh. Tuy nhiên, để đi đến chiến thắng cuối cùng, đó là cả một quá trình đấu tranh gian khổ, với những chiến lược và sự hy sinh vô cùng to lớn.
Trong bối cảnh thế kỷ 13, đế chế Mông Cổ dưới thời Thành Cát Tư Hãn và sau đó là Hốt Tất Liệt đã mở rộng lãnh thổ một cách vũ bão, chinh phục gần như toàn bộ châu Á và châu Âu. Sự bành trướng này đã tạo ra một mối đe dọa thường trực đối với các quốc gia láng giềng, trong đó có Đại Việt (tên gọi Việt Nam thời bấy giờ).
Sự lớn mạnh của đế chế Mông Cổ đã khiến giới lãnh đạo triều đình Trần luôn trong tâm thế sẵn sàng đối phó. Tuy nhiên, không phải lúc nào thái độ của triều đình cũng đồng nhất. Khi quân Nguyên lần đầu đưa ra yêu sách, đã có những ý kiến chủ hòa, muốn tránh chiến tranh để giữ yên bờ cõi. Nhưng với tầm nhìn chiến lược và sự kiên quyết của các bậc minh quân, quân dân Đại Việt đã chuẩn bị cho cuộc đối đầu không thể tránh khỏi.
Bài học về sự chuẩn bị, về tinh thần đoàn kết toàn dân và nghệ thuật quân sự đỉnh cao là những di sản vô giá mà các cuộc kháng chiến này để lại. Nó không chỉ giúp Đại Việt giữ vững nền độc lập mà còn góp phần làm chậm lại bước tiến của đế chế Mông-Nguyên ở khu vực Đông Nam Á, tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững của quốc gia Đại Việt.
Lần Kháng Chiến Thứ Nhất: Phản Ứng Trước Sự Thăm Dò (1258)
Cuộc kháng chiến chống quân Mông-Nguyên lần thứ nhất nổ ra vào năm 1258. Sau khi đã chinh phục nhà Kim ở phương Bắc và nước Nam Chiếu, đế chế Mông Cổ dưới sự chỉ huy của Ngột Lương Hợp Đ Thai (Uriyangkhadai), con trai của tướng Mông Kha (Möngke Khan), đã quyết định mở cuộc tấn công xâm lược Đại Việt như một hành động thăm dò và thị uy sức mạnh.
Quân Mông Cổ với lực lượng đông đảo, trang bị vũ khí hiện đại và kinh nghiệm chiến trận dày dạn, đã tràn vào Đại Việt. Tuy nhiên, triều đình nhà Trần, đứng đầu là vua Trần Thái Tông và các tướng lĩnh tài ba như Trần Hưng Đạo, đã có sự chuẩn bị từ trước. Dù chưa có sự chuẩn bị toàn diện như những lần sau, nhưng quân dân Đại Việt đã thể hiện tinh thần chiến đấu anh dũng, áp dụng chiến thuật tiêu hao, đánh du kích.
Sau những trận đánh ác liệt, đặc biệt là tại phòng tuyến sông Như Nguyệt, quân Nguyên đã bị chặn đứng. Trước tinh thần kháng cự quyết liệt của quân dân ta, cùng với sự khắc nghiệt của khí hậu và bệnh dịch, quân Mông-Nguyên đã phải rút lui. Mặc dù quân Nguyên rút lui mà không đạt được mục tiêu chinh phục, cuộc kháng chiến lần thứ nhất đã cho thấy rõ ý đồ bành trướng của đế chế này và là bài học quý báu cho triều đình nhà Trần về sự cần thiết phải chuẩn bị kỹ lưỡng hơn nữa.
Vua Trần Thái Tông đã nhận ra mối đe dọa tiềm tàng và bắt đầu xây dựng các công trình phòng thủ, củng cố quân đội, ban hành các bộ luật, và quan trọng nhất là huy động toàn dân tham gia chuẩn bị cho các cuộc chiến tranh có thể xảy ra.
Lần Kháng Chiến Thứ Hai: Cuộc Đối Đầu Quyết Định (1285)
Sau thất bại năm 1258, đế chế Mông-Nguyên, nay dưới sự cai trị của Hốt Tất Liệt, vẫn không từ bỏ ý định xâm lược Đại Việt. Lần này, Mông Cổ đã huy động một lực lượng lớn hơn nhiều, với tham vọng biến Đại Việt thành một phần của đế chế rộng lớn.
Cuộc xâm lược lần thứ hai bắt đầu vào năm 1285. Quân Nguyên dưới sự chỉ huy của Thoát Hoan (Toghon) đã tiến vào Đại Việt với quy mô lớn chưa từng có. Thế giặc mạnh, đội quân hùng hậu, ban đầu đã gây ra nhiều khó khăn cho Đại Việt. Nhiều thành trì bị thất thủ, kinh thành Thăng Long bị tạm chiếm.
Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của vua Trần Nhân Tông và vị Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, quân dân Đại Việt đã phát huy cao độ tinh thần đoàn kết, ý chí quật cường. Với chủ trương “vườn không nhà trống”, chiến thuật “tiêu thổ”, và các trận đánh chủ động như trận Hàm Tử, trận Chương Dương, quân ta đã dần dần giành lại thế chủ động.
Đặc biệt, chiến thuật